Công nghệ thông tin không phải là nguyên nhân của những thay đổi mà con người đang trải qua. Nhưng nếu không có công nghệ thông tin, những thay đổi trong đời sống của chúng ta khó mà thành hiện thực. Trong thập niên 1990, cả thế giới được tổ chức xoay quanh một mạng lưới thông tin mà ở đó máy tính là trái tim của hệ thống thông tin và các quá trình viễn thông. Hoạt động của cả nhân lọai đều dựa vào sức mạnh của thông tin, trong một chuỗi các đổi mới công nghệ đang tăng tốc hàng ngày. Công nghệ sinh học, nhờ vào khả năng xử lý thông tin của máy tính, đã cho phép chúng ta vén bức màn bí mật về vấn đề sự sống.

Sự phát triển của phần mềm tạo điều kiện cho một môi trường tin học thân thiện và dễ sử dụng, nhờ thế hàng triệu trẻ em với đủ giáo dục sẽ tự phát triển kiến thức và khả năng của chúng một cách thông minh nhanh hơn nhiều so với các thế hệ trước. Internet, kênh thông tin toàn cầu, được sử dụng bởi hàng trăm triệu người và con số này được nhân lên gấp đôi hàng năm. Tuy nhiên, sự phổ biến của CNTT cũng rất không đồng đều. Phần lớn các nước Châu Phi bị tụt lại phía sau bởi nạn phân biệt chủng tộc, và điều tượng tự cũng có thể xảy ra với các khu vực khác trên thế giới. Tình trạng này rất khó có thể chữa khỏi khi mà một phần ba dân số thế giới vẫn phải sống trong điệu kiện 1 dollar mỗi ngày.

Công nghệ thông tin tự nó không giải quyết các vấn đề xã hội. Nhưng việc phát triển và sử CNTT là tiền đề bắt buộc cho việc phát triển kinh tế và xã hội trong thế giới chúng ta. Có thể nói CNTT cũng có chức năng giống như điện đối với lĩnh vực công nghiệp. Các nghiên cứu về kinh tế đã chỉ ra mối quan hệ thống kê gần gũi giữa sự phổ biến của CNTT, năng suất và khả năng cạnh tranh của các quốc gia, các khu vực, các nền công nghiệp hay các công ty. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rắng, một trình độ giáo dục đầy đủ nói chung, hay trong công nghệ nói riêng, là điều kiện thiết yếu cho việc thiết kế và sư dụng hiệu quả các công nghệ tiên tiến. Nhưng hoàn toàn không phải số lượng các nhà khoa học hay các kỹ sư cũng như các thành tựu công nghệ là yếu tố thúc đẩy sự phát triển nếu không có một môi trường tổ chức thích hợp.

Vai trò cực kỳ quan trọng của CNTT đới với sự thúc đẩy phát triển là một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó cho phép các nước thực hiện sự nhảy có các giai đoạn phát triển của kinh tế để có thể hiện đại hóa hệ thống sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh nhanh hơn rất nhiều trong quá khứ. Các ví dụ rõ ràng nhất chíng là kinh tế của khu vực Châu Á Thài bình dương, mà cự thể là trường hợp của các nước Hong Kong, Taiwan, Singapore, Malaysia và South Korea. Điều này, bất chấp các sự khủng hoảng tài chính, vẫn cho phép các nước trong khu vực thực hiện một quá trình bung nổ về kinh tế, từng bước tiếp cận với dòng chảy tư bản toàn cầu. Mặt khác, đối với các nền kinh tế không đủ khả năng thích nghi với hệ thống công nghệ mới, sự chậm trễ sẽ càng tồn đọng. Xa hơn, khả năng tiến đến thời đại CNTT phụ thuộc vào khả năng của toàn xã hội, cả xã hội phải được giáo dục và đủ khả năng “tiêu hóa” và xử lý các thông tin phức tạp. Việc này bắt đầu với hệ thống giáo dục từ thấp đến cao, từ tiểu học đến đại học. Và nó cũng liên quan đến quá trình phát triển tổng thể của văn hóa, bao gồm cả trình độ học vấn, nội dung của phương tiện thông tin đại chúng và sự phổ biến của thông tin trong toàn xã hội.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là việc các công ty và khu vực tập trung các sản phẩm và hệ thống quản lý tiến bộ nhất đang tăng cường thu hút tài năng từ khắp thế giới mà bỏ qua một bên phần đáng kể dân số không đủ trình độ học vấn và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của hệ thống sản xuất mới. Ví dụ điển hình là Silicon Valley, khu vực sản xuất CNTT phát triển nhất trên thế giới, và để duy trì tốc độ đổi mới Silicon Valley hàng năm phải tuyển mộ hàng ngàn kỹ sư và khoa học gia từ các nước India, China, Taiwan, Singapore, Korea, Israel, Russia và Tây Âu bởi người Mĩ không có những kỹ năng thích hợp. Cũng tương tự như vậy, Bangalore, Mumbai, Seoul or Campinas, kỹ sư và khoa học gia tập trung ở các trung tâm công nghệ, kết nối với các Sillicon Valleys khác của thế giới, trong khi đại bộ phận dân chúng trong nước vẫn trong tình trạng lao động chân tay. Vì thế sẽ có rất ít cơ hội cho các nước hay khu vực để phát triển trong nền kinh tế hiện đại mà không tiến hành sát nhập với hệ thống công của của thời đại thông tin. Mặc dù điều này không hàm ý về nhu cấu sản xuất phần cứng CNTT ở địa phương, nhưng nó ngụ ý về khả năng sử dụng các công nghệ tiến bộ trong CNTT, mà điều này thì đòi hòi cả một quá trình tái tổ chức xã hội.

Một quá trình tương tự cũng đang tác động đến cơ hội trong cuộc sống của mỗi cá nhân. Không phải tất cả mọi ngưới có thể trở thành lập trình viên máy tính hay chuyên gia phân tích tài chính, chỉ có những người có đủ học thức để tái lập trình bản thân họ thông qua việc thay đổi phương hướng của nghề nghiệp chuyên môn mới có thể tiếp thu những lợi ích của một nền sản xuất mới. Thế còn những người khác thì sao ? Điều này phục thuộc vào tổ chức xã hội, vào chiến lược của các công ty, và cẩu trúc phân cực của xã hội , giữa các quốc gia và trong cùng một quốc gia.

Nhìn chung, CNTT là công cụ thiết yếu cho sự phát triển kinh tế và sự làm giàu vật chất trong thời đại ngày nay, nó qui định năng lượng, kiến thức và sự sáng tạo, nhưng lại được phân chia một cách không đồng đều trong một nước hay giữa các nước. CNTT đòi hỏi một sự nhận thức đầy đủ về giá trị phát triển của nó, một hệ thống liên kết giữa các tổ chức linh hoạt và các học viện hướng đến thông tin. Nói một cách ngắn gọn, sự phát triển văn hóa và giáo dục điều phối sự phát triển của CNTT mà CNTT thì qui định sự phát triển của kinh tế, kinh tế ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội, sự phát triển của xã hội lại thúc đẩy văn hóa và giáo dục phát triển. Đây có thể là một vòng tròn tiến bộ của sự phát triển hay là một đường xoáy thụt lùi, và sự định hướng cho qui trình này không được quyết định bởi công nghệ hay xã hội….

NDLoc

Tài liệu tham khảo:
- Manual Castells, Information Technology, GLobalisation, Social Development. URISD Discussion Paper No.144, September 1999.